Wat is loopbaanoriëntatie?

Loopbaanoriëntatie, -ontwikkeling en -begeleiding (LOB) helpt leerlingen ontdekken wat ze kunnen, willen en waar ze op hun plek zijn. Op het vmbo is dit een verplicht onderdeel van het examenprogramma.

De handreikingen en de kwaliteitsagenda LOB van de VO-raad bieden hiervoor een landelijk vertrekpunt, vaak in combinatie met de burgerschapsopdracht, die ook wettelijk verplicht is.

LOB draait om vijf loopbaancompetenties: wat kan ik, wat wil ik, wat past bij mij, wie kan mij daarbij helpen, hoe kom ik daar? Deze aanpak is ontwikkeld door hoogleraar Marinka Kuijpers en vormt de wettelijke basis van LOB in het vmbo en mbo.

Het Expertisepunt LOB ondersteunt scholen met kennis, tools en praktijkvoorbeelden om LOB vorm te geven. Uit onderzoek blijkt dat goede LOB leidt tot beter gefundeerde keuzes en minder uitval in het vervolgonderwijs.

Veel jongeren kiezen een opleiding op basis van voorbeelden uit hun omgeving, zonder een realistisch beeld te hebben van wat een opleiding of beroep in de praktijk inhoudt.

“Ik wil juridische dienstverlening doen, omdat mijn neef mensen kent die dat ook doen en het leuk vinden.” – leerling, Globe College

Waarom praktijkervaring het verschil maakt

Motivatie voor beroepen en opleidingen wordt pas concreet als jongeren met de praktijk in aanraking komen. Wat je niet kent, dat kies je niet. JINC verruimt het perspectief op de wereld van werk. Leerlingen die een bedrijf bezoeken, met een professional praten of een dag meelopen, onthouden dat beter en kiezen bewuster. Dat blijkt uit onderzoek van SEOR en Youngworks.

Hoe JINC invulling geeft aan loopbaanoriëntatie

De JINC-leerlijn loopt van groep 5 op de basisschool tot en met het mbo. In elk project komen meerdere loopbaanvaardigheden terug. Zo werken scholen, met JINC als uitvoeringspartner, praktijkgericht aan de LOB-verplichting.

De vijf loopbaancompetenties in de JINC-leerlijn

• Werkexploratie — TaalTrip (groep 5-6) en Bliksemstage (groep 7-8, vmbo 1-2): leerlingen ontdekken beroepen en sectoren op de werkvloer.
• Kwaliteiten- en motievenreflectie — Carrière Coach (vmbo 3-4): een persoonlijk traject met een coach uit het bedrijfsleven.
• Netwerken — NetwerkWijzer (vmbo 3): leerlingen oefenen netwerk- en gespreksvaardigheden tijdens een echt netwerkevent.
• Loopbaansturing — Sollicitatietraining (vmbo 3) en StageBooster (mbo): sollicitatie- en werknemersvaardigheden voor een goede start op stage of werk.
• Alle competenties samen — JINC Baas van Morgen en JINC Wizzie: verdiepende programma’s waarin leerlingen breed kennismaken met leiderschap en de arbeidsmarkt.

Invulling SLO kerndoelen

Naast loopbaancompetenties werken leerlingen in de projecten ook aan SLO-kerndoelen voor taal en digitale geletterdheid. Denk aan het schrijven van een sollicitatiebrief, het voeren van een gesprek met een onbekende volwassene of het nadenken over hun online profiel.

En invulling van burgerschapsonderwijs?

JINC is geen burgerschapsmethode. Toch draagt de praktijkgerichte aanpak van LOB automatisch bij aan een deel van de burgerschapsopdracht. Leerlingen oefenen met samenwerken, luisteren en respectvol omgaan met anderen. Ze ontdekken hoe beroepen bijdragen aan de samenleving en denken na over hun eigen rol daarin.

Voor het voortgezet onderwijs sluiten de projecten aan bij drie van de kerndoelen burgerschap van SLO: doel 19 (democratische oefenplaats), 20 (democratische en maatschappelijke betrokkenheid) en 28 (mens en maatschappij). Op de basisschool gaat het om vergelijkbare doelen binnen het leergebied Oriëntatie op jezelf en de wereld.

Praktijkgerichte loopbaanoriëntatie en burgerschapsonderwijs liggen dus dicht bij elkaar.

Wat onderzoek laat zien

Onafhankelijk onderzoek van SEOR laat zien dat JINC-projecten de leefwereld, het zelfvertrouwen en de veerkracht van leerlingen vergroten, en dat leerlingen bewuster kiezen voor een opleiding.

Met steun van Fonds21 onderzocht JINC tussen 2025 en begin 2026 welke vaardigheden jongeren nodig hebben voor een goede start op de arbeidsmarkt. Daaruit bleek dat sociaal-communicatieve vaardigheden en loopbaanvaardigheden in bijna elk JINC-project samenkomen. Die combinatie zorgt voor een cumulatief leereffect: wat leerlingen in het ene project leren, versterkt wat ze in het volgende project doen.

Deze inzichten zijn ook relevant voor gemeenten, fondsen en subsidieverstrekkers die willen weten wat de aanpak oplevert.

“JINC Carrière Coach is een van vele voorbeelden van versterking van LOB.” — Robbert Dijkgraaf, destijds minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Ervaringen uit de praktijk

Enkele reacties van betrokkenen illustreren wat dit in de praktijk betekent:

“JINC vergroot de prettige samenwerking van bedrijven met het vmbo-onderwijs binnen de regio, op informele wijze.” — school

“Van JINC heb ik geleerd hoe je moet solliciteren. Ik heb ontdekt hoe je houding moet zijn: hoe je binnenkomt, hoe je je voorstelt, hoe je aan tafel zit. Dat is handig voor als ik straks een bijbaan ga zoeken.” — Richewayne (15), Sollicitatietraining

“Enorm verrast door de bevlogenheid van de mensen bij Deloitte. De trainers legden heel goed contact en spraken ‘de taal’.” — school, NetwerkWijzer

LOB programma invullen met JINC

Zoekt jouw school naar een praktijkgerichte manier om het LOB-curriculum in te vullen, het liefst met een organisatie die de uitvoering uit handen neemt? JINC denkt hierover graag mee: welke projecten passen bij welk leerjaar, welke kerndoelen worden geraakt en hoeveel tijd vraagt de uitvoering.

Benieuwd naar de mogelijkheden voor jouw school? We gaan graag in gesprek.

Neem contact op met JINC

 

Veelgestelde vragen

• Wat is LOB?

  LOB staat voor Loopbaanoriëntatie en begeleiding. Het helpt leerlingen ontdekken wat ze kunnen, willen en waar ze op hun plek zijn, zodat ze een bewuste keuze maken voor een vervolgopleiding of beroep.

  Marinka Kuijpers, de hoogleraar die LOB heeft ontwikkeld, pleit om de term loopbaanoriëntatie aan te passen naar loopbaanontwikkeling. Het gaat dan minder over het maken van een eenmalige keuze en meer over het leren om je te verhouden tot de arbeidsmarkt en regie te nemen op je eigen ontwikkeling. Zie ook het artikel en de video van de VO-raad hierover.

• Is loopbaanoriëntatie en- ontwikkeling verplicht op het vmbo?

  Ja. LOB is een verplicht onderdeel van het examenprogramma op het vmbo. De onderwijsinspectie toetst dit.

• Wat is burgerschapsonderwijs?

  Burgerschapsonderwijs bereidt leerlingen voor op deelname aan de samenleving: samenwerken, omgaan met verschillen en nadenken over de eigen rol als burger. Scholen zijn wettelijk verplicht hier aandacht aan te besteden, via de kerndoelen van SLO. JINC is geen burgerschapsmethode, maar draagt met praktijkgerichte loopbaanoriëntatie bij aan een deel van deze kerndoelen.

• Sluiten de JINC-projecten aan bij SLO-kerndoelen?

  Ja, op meerdere vlakken: taalvaardigheid, digitale geletterdheid en burgerschap. Op de pagina van elk project staat welke kerndoelen aan bod komen.

• Voor welke leerjaren is de JINC-leerlijn geschikt?

  Van groep 5 op de basisschool tot en met het mbo. Ieder project is gekoppeld aan een leeftijd en een loopbaancompetentie.